توسعه روستايي

مفهوم رهيافت

رهيافت عبارت است از شيوه عمل در يك نظام و تجسم فلسفه آن، اين امر شبيه ضربه‌هاي طبل زن است كه به منزله ي  سرمشقي براي كلية فعاليت‌هاي نظام مي‌باشد، اما صرفاً يكي از اجزاي تشكيل دهنده نظام نيست بلكه بيشتر به اصول حاكم بر نظام شبيه است كه به جنبه‌هايي همچون ساختار، رهبري طرح و منابع تحرك بخشيده و آن ها را هدايت مي‌كند.

هر رهيافت را مي‌توان توسط هفت بعد زير مشخص كرد:

1. مسائل مهم و شناخته شده‌اي كه رهيافت بايد به عنوان يك راه‌حل راهبردي براي آن ها به كار گرفته شود  ( پيش فرض هاي تدوين شده توسط پايه گزاران ) .
2. مقاصدي كه رهيافت براي نيل به آن ها طراحي مي‌شود.
3. شيوه كنترل و رابطه كنترل كنندگان آن با مخاطبان اصلي موردنظر طرح .
4. ماهيت كاركنان ميداني ( مانند نسبت مروج به کشاورزان ، سطح آموزش ، نظام پاداش و ... ) .
5. منابع مورد نياز و عوامل هزينه‌اي گوناگون .
6. نمونه فنون اجرايي مورد استفاده .
7. نحوه سنجش موفقيت آن .

راهبرد ترويجي :

راهبرد ، طرح عملياتي است که يک دولت به وسيله ي آن ، سياست هاي خويش را به اجرا در مي آورد . بنابراين يک راهبرد ترويجي بر انتقال دانش فني در محدوده هايي تاکيد مي کند که حد و مرزشان دقيقا تعيين شده است .

روش ها و فعاليت هاي ترويجي :

به فنوني ( مانند نمايش نتيجه ، بازديد انفرادي مروج از مزرعه و ... )  اطلاق مي شوند که نظام ترويجي در جريان کارکردش از آن ها استفاده مي کند .

وجوه مشترك رهيافت‌هاي ترويج كشاورزي :

1. استفاده از شيوه‌هاي آموزش غيررسمي
2. تأكيد بر آموزش محتوي و مفاهيم كشاورزي
3. تلاش براي بهبود استاندارد زندگي روستاييان.

انواع رهيافت هاي ترويج کشاورزي

1-       رهيافت ترويج كشاورزي عمومي

2-       رهيافت تخصصي كالا

3-       رهيافت آموزش و ديدار

4-       رهيافت ترويج كشاورزي مشاركتي

5-       رهيافت پروژه

6-       رهيافت توسعه نظام‌هاي زراعي

7-       رهيافت تسهيم هزينه

8-       رهيافت مؤسسه آموزشي

9-       رهيافت سازمان كشاورزان

 رهيافت ترويج كشاورزي عمومي

·         رايج ترين رهيافت در کشورهاي مختلف جهان .

·         در اين رهيافت ترويج کشاورزي ، بخشي از وزارت کشاورزي است . برنامه ريزي طرح هاي ترويجي تحت کنترل دولت بوده و به شکل متمرکز صورت مي گيرد . ( فقدان يا ضعف مشارکت کشاورزان در اين رهيافت ) . در اين رهيافت تأكيد بر “انتقال فناوري” از دستگاه‌هاي دولتي مانند مراكز تحقيقاتي و مؤسسات آموزش عالي به كشاورزان است.

·         پيش‌فرض اصلي : فناوري‌ها و اطلاعات موجود كشاورزي، مورد استفاده كشاورزان قرار نمي‌گيرند. اگر بتوان اين اطلاعات يا فناوري‌‌ها را به كشاورزان منتقل كرد زمينه بهبود عمليات كشاورزي فراهم مي‌شود.

·         هدف ترويج كشاورزي با اين پيش‌فرض : كمك به كشاورزان در افزايش توليد است.

·         معيار سنجش موفقيت اين رهيافت : افزايش توليد ملي محصولات مورد تاکيد در برنامه ي ملي ترويج کشاورزي.

·         مزايا : 1-تفسير سياست ها و رويه هاي دولتي براي مردم ؛ 2-عمل به عنوان بازوي دولت براي اجراي برنامه ها و فعاليت هاي کشاورزي .

·         معايب : 1-فقدان جريان دوسويه ي اطلاعات و ارتباطات ؛ 2-بالا بودن نرخ انتقال فناوري يا پيام هاي نامناسب ؛ 3- پايين بودن سطح مشارکت مردم محلي ؛ 4- کارآيي پايين و هزينه ي بالا .

 رهيافت تخصصي كالا

·         در اين رهيافت تمركز فعاليت‌هاي ترويجي بر يك محصول يا كالاي خاص عمدتاً صادراتي و گاهي به يكي از جنبه‌ها يا زمينه‌هاي كشاورزي مانند دامداري، پرورش ماهي، پرورش كرم ابريشم و مانند آن معطوف مي‌باشد .

·         پيش فرض  : راه افزايش بهره‌وري و توليد يك كالاي خاص، تمركز واقعي بر روي آن كالا است.  غالبا نيز فرض مي شود چنانچه ترويج با کارکرد هاي ديگر مانند تحقيقات ، تدارک نهاده ها ، بازاريابي محصولات ، اعتبارات و گاهي کنترل قيمت ها ، کارآيي کل نظام را افزايش خواهد داد .

·         در اين رهيافت ، برنامه ريزي فعاليت هاي ترويجي توسط سازمان کالا ( مانند کائوچو در برزيل و يا اداره ي توليد قهوه در هند ) کنترل مي شود .

·         بين سازمان تخصصي کالا و کشاورزان  تعامل  بهتري وجود دارد . دليل اين امر منوط  بودن توليد بيشتر و بازايابي محصولات توليد شده ، به همکاري زارعان با ترويج است .

·         معيار سنجش موفقيت اين رهيافت : کل توليد محصول مورد نظر .

·         مزايا : 1-سازگاري بيشتر فناوري معرفي شده با شرايط کشاورزان 2- هماهنگي بيشتر ترويج و ادارات ديگر سازمان مانند تحقيقات و بازايابي در انجام فعاليت هاي ترويجي 3- حمايت بيشتر از مروجان از طريق مشوق ها با تهيه ي امکانات مناسب شغلي 4- مديريت آسان تر برنامه هاي ترويجي به دليل تمرکز در سک سازمان خاص 5- کارآيي بالاتر و نظارت و ارزشيابي آسان تر .

·         معايب : 1- تمرکز بيشتر بر منابع و اهداف سازمان تخصصي کالا 2- توجه کمتر به منافع يا اولويت هاي کشاورزان 3- عدم توجه به ساير منابع درآمدي خانوار کشاورز براي تامين معاش پايدار .

 رهيافت آموزش و ديدار

·         اين رهيافت از اواخر دهه ي 1960 توسط بانک جهاني به منظور حل مشکلات اثربخشي و سطح پوشش اعتبار فعاليت هاي ترويجي معرفي و در برخي کشورها به کار گرفته شد .

·         پيش فرض:  بر اساس اين رهيافت مروجان از آموزش‌هاي زيادي برخوردار نيستند ضمن اينكه ترجيح مي‌دهند در دفتر خود مانده و تماس كمتري با كشاورزان داشته باشند.

·         اين رهيافت داراي الگوي خاص و منحصر به فردي است كه آن را از ساير رهيافت‌ها متمايز مي‌سازد به اين صورت كه در آن جدول زماني ثابتي در زمينه آموزش مروجان بوسيله متخصصان موضوعي و جدول زماني ثابتي براي ديدارهاي مروجان با كشاورزان تماس وجود دارد. اين امر موجب بهبود تماس بين مروجان و كشاورزان مي‌شود.

·         کنترل و برنامه ريزي طرح متمرکز بوده و بين کارکنان ترويج و تحقيق تعاملي بيشتري وجود دارد .

·         از نظر اجرايي ، متکي به ديدارهاي مروجان با گروه هاي کوچک کشاورزان يا کشاورزان تماس ، مي باشد .

·         معيار سنجش موفقيت : افزايش عملکرد و کل توليد محصولات کشاورزي .

·         مزايا : 1-کاهش فشارهاي سازمان هاي ترويج کشاورزي به منابع اعتباري دولت 2- توجه بيشتر به آموزش منظم مروجان 3- پشتيباني تدارکاتي بهتر از مروجان 4- گسترش سطح پوشش خدمات ترويجي از طريق انتخاب کشاورزان تماس .

·         معايب : 1-فقدان توانايي بسياري از کشورها جهت استمرار طرح پس از قطع کمک هاي بين المللي 2-کاهش روحيه ي نوآوري مروجان به دليل پيروي از برنامه هاي مشخص از پيش تعيين شده 3- هزينه ي بالا .